KARAKÂŞÎ, Ahmed Şâh

(d.1152-53/1740-ö.1243-44 /1828)

divan şairi

 

Tahminen 1152-1153/1740 yılında Hoten’in Karakaş ilçesine bağlı Kapakla köyünde muteber bir ailede dünyaya geldi. Babası Mübârekşâh, Kapakla Köyü'nde bulunan medresede müderris idi. Şair ilk eğitimini babasından aldı. Karakâşî, 17 yaşından itibaren Kaşgar’daki Hanlık Medresesi’nde okumaya başladı.Medresedeki eğitimini tamamladıktan sonra, Karakaş ilçesindeki Güzer Medresesi’ne müderris olarak tayin edildi, aynı zamanda Güzer Camisi’nde imamlık da yaptı. 1243-1244/1828 yılında vefat etti (Utuk vd. 2006: 30-31; Ehmidi 1996: 223).

Eserleri şunlardır:

1. Salamnâme: Uygur edebiyatında hicivleri ile tanınan şairin Salamnâme isimli eseri, hicvî bir eserdir. Bu eser, Tañsuk Hikâye, Nezer Muptiğa Hat, At Hakkında Kıssa, Muhabbetnâme, Yaman At Hakkında Muhammes gibi isimlerle de anılmaktadır. Muhammes şeklinde yazılan eser, Karakâşî’nin yakın dostu ve Aksu Müftüsü olan Nezer isimli kişinin 60 tenge karşılığında Karakâşî’ye gönderdiği atı konu alır (Utuk vd. 2006: 32).

2. Dîvân-ı Karakâşî: 30’dan fazla gazel ve muhammesten mürekkep bir eserdir. Ancak 1960’lı yıllarda Çin’deki kültür devrimi sırasında bu eser yok edilmiştir. Onun şiirleri öğrencileri tarafından dilden dile nakledilerek Uygur Türkleri arasında yayılmıştır (Utuk vd. 2006: 32).

Kaynakça

Ehmidi, İmincan (1996). Uyğur Edebiyati Tarihidiki Namayandeler. Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.

Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı. 

DOÇ. DR. ADEM ÖGER
Madde Yazım Tarihi: 04.12.2014
Güncelleme Tarihi:

Eserlerinden Örnekler


Salamnâme’den

Eşekçe yok ki reftâri bu atnin her her ne peyli yat

Ki yolda tohtavaldi kamçe birlen urmisam pat pat

Kula arğamçeni üzdi kozukka bağlisam kat kat

Ulap arğamçeni hardim küni kaldim halâkette.

 

Bayan eyley yene bir bir bu atnin eybini anka

Kinir kuyruk sina söngeç puti maymak boyi lanka

Biri tepkek bir mönkek bu eyibler üstige manka

Samandin beş köşük yene her kedemde bir turup sanka

Tuğulmas hiç vilayet içre bir at bu kiyâpette

 

Minip çiksam alip urdi yikildim neççe kün yattim

Koyup bersem buzup bağni hemîşe elni kakşattim

Suğarğanda kaçip sörep aran harğanda tohtattim

Tegiştim uy bilen beş alte növet on ketim sattim

Kilip deva keliverdi mana yandi şeriette.

 

Ağilni tohtamay çuvudi işinki köp ketim çakti

Buğup teheni öltürdi mozaynin hem huni akti

Kaçip ketse tutuk bermey talay kün başkilar bakti

Tölep hek harmidim menmu hayan herkimge huşyakti

Talapettin bölekni körmidim kayğu nedâmette.

 

Boşap çiksa talağa tohtamay sekrep çiçanlaydu

Kirer bolsa çümenni çeyleban bostanni çanlaydu

Kişini körse kişnep kelse çişlep tehi koğlaydu

Kapak u közini çeylep çögünni öre koymaydu

Bala uşşaklirim bu at bilen her dem adâvette

Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı. 33-34.

 

Resim ve Minyatür Bulunmamaktadır.

Bestelenmiş Eser Bulunmamaktadır.

Seslendirilmiş Eser Bulunmamaktadır.