ABDÎ

(d.?/?-ö.?/?)

divan şiiri

 

Hayatı hakkında devir kaynaklarında bilgiye rastlanmayan Abdî’nin varlığı, eserlerinde kendisi hakkında verdiği bilgilere dayanır. Bu bilgi de ilk üç mesnevisini sunduğu tarihlerde Sultan II. Selîm’in Manisa’da şehzâde vali olarak bulunmasıdır (1544- 1558). Buradan şairin Manisalı olduğu, en azından bu şehirde uzun süre yaşadığı anlaşılmaktadır. 

Bugün elimizde Abdî’nin beş eserinden söz edilmektedir. 

Niyâz-nâme-i Sa’d u Hümâ: Türk Edebiyatında daha önce işlenmemiş bir konu olan, İsfahanlı Sa’d ile Hümâ arasındaki aşk macerasının anlatıldığı bir aşk mesnevisidir. 1075 beyitlik bu mesnevi 1545’te II. Selîm’e sunulmuştur. 

 Heft-peyker: İran Edebiyatından tercüme yoluyla genişletilen bu mesnevi 6882 beyittir. 1551’de II. Selîm’e sunulmuştur. 

 Cemşid ü Hurşid: 1558’de II. Selîm’e sunulan 5940 beyitlik bu aşk mesnevisi üzerine Nazan Kuloğlu’nun bir çalışması mevcuttur.

 Gül ü Nevrûz: 1577’de III. Murad’a sunulan eser bir aşk mesnevisi olup 2320 beyittir. 

 Divân: Vasfi Mahir Kocatürk şairin bir Divân’ı olduğunu söylemesine karşılık henüz bu Divân’a ulaşılamamıştır. (Kocatürk 1964: 368)

Beş eseri olmasına ve bunları şehzade valilere sunabilecek bir iletişim kanalına sahip olmasına rağmen Abdî’nin dönem kaynaklarında adından söz edilmemesi ilginçtir. Eserlerinden hareketle çağının geçerli eğitim kurumlarını, muhtemelen medreseyi bitirdiği, özellikle Fars kaynaklarını iyi bildiği anlaşılmaktadır. Özellikle 15 ve 16. yılda daha çok revaçta olan ve serbest çeviri diyebileceğimiz bir anlayışla Farsça’dan Türkçe’ye mesneviler çeviren bir şair olduğu yine eserlerinden hareketle söylenebilir.

Kaynakça

Altunmeral, Mehmet (2011). Abdî’nin Gül ü Nevrûz’u (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi.

Altunmeral, Mehmet (2011). “Abdî’nin Gül ü Nevrûzunda Musikî Terimleri”. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi 9 (2): 325-332.

Gürai, Nur (1987). Niyâznâme-i Sa’d ü Hümâ: a mathnawi of Abdi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.

Güzelova, Hanzâde (2006). “Abdî’nin Bilinmeyen Bir Mesnevisi; Heft-peyker Tercümesi”. Bilig 38: 35-49.

Güzelova, Hanzâde (2008). Abdî’nin Heft-Peyker Mesnevisi (İnceleme-Metin-Dizin). Doktora Tezi. İstanbul: Hacettepe Üniversitesi.

İnce, Adnan (1986). “XVI. Yüzyıl Şairlerinden Abdî ve Eserleri”. Türk Dili 410 (Şubat): 186-192.

İnce, Adnan (1987). “Abdî’nin Niyâz-nâme-i Sa’d ü Hümâ’sı”. Fırat Üniversitesi Dergisi 1 (2): 155-206.

Kuloğlu, Nazan (1989). Abdî Cemşid ü Hurşid. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1964). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi.

MEHMET ALTUNMERAL
Madde Yazım Tarihi: 19.05.2013
Güncelleme Tarihi:

Eserlerinden Örnekler


Gül ü Nevrûz’dan

Hasb-i Hâl

Hüsrevâ bu kitâb-ı şîrînün

Nâm-ı pîrûzıdur Gül ü Nevrûz

 

Şâh Sultân Murâd Hân-ı cihân

Bu kitâbı ide bezmine pür-sûz

 

Var durur bunda çok nikât (u) rumûz

Her rumûzunda var hezârân sûz

 

Lutf idüp eyler ise anı kabûl

‘Abdî’nün kadri olur cihân-efrûz

 

Yâ Rab ol pâdişâhı ‘âlem-gîr

Eyleyüp her günini kıl nevrûz

Altunmeral, Mehmet (2011). Abdî’nin Gül ü Nevrûz’u (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi.

 

Resim ve Minyatür Bulunmamaktadır.

Bestelenmiş Eser Bulunmamaktadır.

Seslendirilmiş Eser Bulunmamaktadır.